Een stukje dactyologie

NUtblog is geïnteresseerd in de herkomst van woorden, maar aangezien het overgrote deel van de communicatie via de non-verbale weg verloopt, waarom geen aandacht besteden aan de oorsprong van gebaren? Laten we eens met een controversiële beginnen: het tonen van de middelste vinger.

Over het ontstaan van dit gebaar leest de secretaris verschillende verhalen.  Maar waarom zouden we kinderboekenschrijver Arend van Dam niet geloven, getuige zijn verklaring in het boek ‘Ridder zonder kasteel?’

Bron: dactyologie.nl

Het opsteken van de middelvinger is een gebaar dat in de vroege middeleeuwen is ontstaan. Boogschutters zijn ermee begonnen. Een boogschutter spant de pees van de boog met de sterkste vinger van zijn rechterhand: de middelste vinger. Als een boogschutter in handen van de vijand viel, werd hij vaak gestraft. Voor straf werd zijn middelvinger afgehakt. Daarna werd hij vrijgelaten. Zonder middelvinger kon hij nooit meer zo goed schieten als voorheen.

Wat deden boogschutters als ze tegenover elkaar stonden op het slagveld? Om elkaar te pesten staken ze de middelvinger naar elkaar op. “Kijk, ik heb hem lekker nog!”

 

Stro aan de Waal

De secretaris is al een tijdje inactief op het NUtblog, hetgeen hij best betreurt. Niettemin is hij het bloggen weer aan het oppakken, maar vooralsnog op een andere site:

http://www.stroaandewaal.nl

Hierin wordt de bouw van een ecologisch huis, ontworpen door Orio architecten, gevolgd. Stro en leem zullen belangrijke elementen zijn, maar voorlopig is het het houtskelet dat de aandacht vraagt.

Hier de huidige situatie:

afdak

Er zullen de komende maanden in de buurt nog andere bijzondere ontwerpen oprijzen, als onderdeel van het project ‘Plant je Vlag’ te Lent.

‘Dublin, heb ik het ooit verlaten?’

St. Patrick’s Day, de Ierse variant van onze Koningsdag, heeft in Ierland een belangrijke tegenhanger; Bloomsday.
Ulysses, het meesterwerk van schrijver James Joyce (1882–1941) speelt op deze Bloomsday, 16 juni 1904. Krantenverkoper Leopold Bloom (en de katholieke schrijver Stephen Dedalus) nemen ons mee op een intense reis door Dublin. Deze willekeurige zomerdag werd zo dus Bloomsday, genoemd naar de protagonist Bloom.
Scène uit Ulysses “seen”

Scène uit graphic novel Ulysses “seen”

Kenmerkend zijn de experimentele literaire stijlen die de auteur in zijn roman gebruikt. Dit resultaat geeft je zelfs de beste cursus creatief schrijven niet.
Het boek is uitputtend geanalyseerd en geduid; dat laat ik graag over aan de geleerden.
Wat Joyce zelf over Ulysses zei is dit: ‘Ik wil een zó duidelijk beeld van Dublin geven dat, als de stad ooit van de aardbodem zou verdwijnen, je deze met behulp van mijn boek weer kunt opbouwen.’

Meest gekocht, minst gelezen
Een echte Ier gaat er prat op dat hij het boek heeft gelezen maar dit blijkt zelden het geval … het is berucht vanwege de moeilijke toegankelijkheid. De ervaringsdeskundigen beweren dat het lezen vanaf hoofdstuk 3 beter is vol te houden en hij het einde van Ulysses dan waarschijnlijk haalt.
Voor de geïnteresseerden; zelf ben ik op pagina 541 blijven steken.

Joyce in Zürich (ca. 1918)
Joyce emigreert, Ulysses verschijnt
Boeiend is de haat-liefde verhouding van Joyce met Dublin. Als zelfverkozen exilauteur woonde James Joyce in Triëst, Zürich1 en Parijs.
Om Dubliners, een eerdere roman van zijn hand, aan de man te brengen, verkondigde hij: “Dublin is … de tweede stad van het keizerrijk (het Britse), de derde stad op het gebied van bordelen (in kwaliteit en aantal), maar voor mij zal het altijd de eerste stad blijven.”2
Elders beschrijft hij zijn thuisland tegelijkertijd als bekrompen en onderdrukkend (hij doelt op het strenge katholicisme) en intens en hartstochtelijk. Dit geeft de lezer een goed idee van zijn relatie met Dublin.

Ulysses werd bij publicatie in 1922 verboden in de VS en het Verenigd Koninkrijk, reden: het bevatte teveel obsceniteiten. Ruim tien jaar later verschenen pas de Amerikaanse en, nog later, Britse uitgaven. Zelfs Apple haalde in 2010 (!) om dezelfde reden de app Ulysses “seen” kortstondig uit de App Store.
In Ierland werd Ulysses nooit officieel verboden (een filmversie van het boek was dat tot 2000 wel). Echter tot ver in de jaren zestig dacht je als Iers familielid van Joyce uit schaamte wel twee keer na om je bekend te maken.
Na Joyce’ dood weigerde de katholieke regering zelfs zijn lichaam te repatriëren.

Een glimlach voor de toerist
Beeltenis van James JoyceDe ondertekening van het Verdrag van Maastricht in 1992 bracht een ommekeer teweeg op het ‘groene eiland’.
Een niet onbelangrijk onderdeel van die gebeurtenis was de vervanging van de nationale bankbiljetten (in 1993). Plots prijkte James Joyce op de voorzijde van het briefje van tien pond.
Na jaren van obscuriteit was Joyce ineens bon ton voor de Ierse overheid.
Zijn handtekening stevig gezet over de kaart van de Ierse hoofdstad, onderstreept met een lichte glimlach. Joyce lijkt zijn Dublin aan te prijzen voor de toerist. In de verte klinkt het gebrul van de ‘Keltische tijger’.
Met deze uiting deed Joyce een goed woordje voor Ierland in Europa. Hij zette Dublin op de kaart en zorgde dat zijn stad voorgoed veranderde.3

Google HQ, Dublin
Google Europa hoofdkantoor, Dublin

Dat verklaart misschien de grote aantrekkingskracht van de Ierse hoofdstad. Grote technologische concerns en hun medewerkers hebben hun plek daar gevonden.
“Ik schrijf altijd over Dublin, als ik tot de kern van Dublin kan komen kan ik tot de kern van alle steden ter wereld komen. Het universele ligt besloten in het specifieke.”, aldus Joyce.

Het ware Dublin van toen én nu(?) is te vinden in de boeken van Joyce en wel in Finnegan’s Wake en Ulysses. Mits u ze écht leest!
Om de drempel te verlagen; de klassieker is ook uitgegeven als graphic novel. En natuurlijk is er een Ulysses iPhone-app (Joy!)

(Afbeeldingen: ulyssesseen.com, C. Ruf (Wikipedia), myjourneywithjamesjoyce.blogspot.nl en http://dublindailyphotos.com)


  1. Ulysses kwam bijna in zijn geheel tot stand in Zürich, Joyce werkte er zeven jaar aan. 
  2. Dublin. Literair zakreisboek. (uitgave ter gelegenheid van City2Cities, 2014) 
  3. Forging the Nation: James Joyce and the Celtic Tiger (http://english.chass.ncsu.edu/jouvert/v4i1/malouf.htm