Voltaire – Candide (++++1/2)

De secretaris herleest zelden een boek, maar voor enkele klassiekers maakt hij graag een uitzondering. Onlangs pakte hij ‘Candide’ uit de kast van de bekende Franse verlichtingsfilosoof Voltaire. Deze tamelijke korte avonturenroman uit 1759 verhaalt over de mondiale belevenissen van de jonge onnozelaar Candide (‘onbevangen, rein’) die opgroeit in een kasteel in Westfalen. Zijn filosoof Pangloss (Grieks voor ‘een en al taal’) houdt hem voor dat ze leven ‘in de best mogelijke wereld die men kan bedenken’. Dit is een verwijzing naar de optimistische levensfilosofie van de Duitser Leibniz.

Op een dag wordt Candide het kasteel uitgeschopt als hij betrapt wordt met zijn liefje Cunegonda. Candide zwerft de wereld rond: zo ontsnapt hij aan het wrede Bulgaarse leger en in Lissabon is hij getuige van een verwoestende aardbeving en is hij lijdend voorwerp van een autodafe, een ritueel van penitentie door de inquisitie. Wel heeft hij in de Portugese hoofdstad een weerzien met Cunegonda en samen met haar en een oud vrouwtje maakt hij de oversteek naar Zuid-Amerika, waar hun wegen zich noodgedwongen weer scheiden.

Bron: scriptio.nl

Op zijn reis ontmoet Candide allerlei markante figuren die de meest vreselijke dingen hebben meegemaakt, waardoor hij moeite heeft om de theorie van zijn filosofieleraar nog te omarmen. Met zijn bediende Cacambo komt hij echter in Eldorado terecht, waar hij eindelijk een plek op aarde vindt waar hij geen ellende aantreft. Candide mist echter zijn liefje en toegerust met de nodige diamanten keert hij terug naar Europa. Ook die route gaat zeker niet zonder slag of stoot; velen hebben het op zijn rijkdom voorzien en al deze slechte intenties gecombineerd met rampspoed maken Candide tot een wanhopig man.

Bron: bol.com

Uiteindelijk wordt Candide in Constantinopel herenigd met Cunegonda, die hij echter niet meer herkend omdat ze zo lelijk is geworden. Tevens treft hij Pangloss die op curieuze wijze aan de dood is ontsnapt. Met hem, Cunegonda, zijn kameraden Cacambo, Martin en het oude vrouwtje strijken ze daar neer om gezamenlijk te werken en te leven op een vruchtbaar stukje land.

Candide mag dan een avonturenroman genoemd worden; het gaat om de filosofische stellingname van Voltaire: een satire op de optimistische visie van Leibniz. De Franse schrijver houdt de lezer een spiegel voor waarin hij laat zien waartoe een mens in staat is hij als hij zijn ratio niet kritisch gebruikt. De beschuldigingen van Voltaire zijn niet direct, maar hij verwerkt deze op absurdistische wijze. Hij laat de hoofdpersoon, de naïeve Candide, door al zijn reizen een louteringsproces doormaken. Het einde representeert een soort van commune waarin hij de wereld een klein stukje beter probeert te maken. “Il faut cultiver notre jardin”, laat hij Candide de roman afsluiten, waarin de tuin de wereld symboliseert.

Candide is een gloedvol, losjes verhaal met een filosofische inslag. Voltaire (pseudoniem van Francois-Marie Arouet) weet snel de lezer in te pakken met de merkwaardige omzwervingen van de hoofdpersoon. In een razendsnel tempo schakelt hij kolderieke gesprekken en verrassende wendingen aaneen. Wellicht dat enkele lezers de wonderlijke reünies en onwaarschijnlijke ontsnappingen aan de rampspoed beu zullen raken, maar knap en opwindend is het allemaal wel. De secretaris las een versie die begeleid werd door behulpzame noten en een interessant nawoord van vertaler Hans van Pinxteren. Een meesterlijke klassieker: ++++1/2.

Advertenties

3 gedachtes over “Voltaire – Candide (++++1/2)

  1. Hoeveel blijft na ruim 250 jaar over van humor? Ik dacht eerlijk gezegd: niet veel. Voltaire heeft de naam een ironisch schrijver te zijn maar misschien niet meer na te voelen door de hedendaagse lezer. Net zoals dat het geval kan zijn met bijvoorbeeld oude cabaretiers die nu niet meer grappig worden gevonden.
    Luchtig en met vaart vertelt Voltaire; niet te veel stilstaan bij de problemen van je eigen bestaan. Of zoals een Turkse boer tegen de hoofdpersoon zegt: ‘Door het werk houden wij ons drie grote rampen van het lijf, de verveling, de ondeugd en de honger.’
    Wie kan het daar niet mee eens zijn? Boekje leest als een trein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s