De Transactionele Analyse van Berne, deel I: de drie zijnswijzen

De secretaris sloot deze week een tweedaagse cursus af, met de enigszins vage titel ‘persoonlijke effectiviteit’. Op de tweede dag maakte hij hernieuwd kennis met de eerder door hem gewaardeerde ‘Transactionele Analyse (TA)‘. TA onderzoekt de communicatie tussen mensen èn de daaronder liggende dynamische drijfveren en patronen. Grondlegger is de Canadese psychiater Eric Berne (1910-1970) die vond dat psychologische begrippen ook voor een leek toegankelijk moesten zijn.

Berne herkende bij zijn patiënten plotseling veranderingen in gezichtsuitdrukking, stemklank, woordgebruik en houding. Deze veranderingen waren dusdanig, dat het leek alsof er verschillende persoonlijkheden in het individu aanwezig waren, die beurtelings het stuur overnamen. Berne noemde deze persoonlijkheden ‘zijnswijzen’ en wel die van Ouder, Volwassene en Kind. Berne definieerde een zijnswijze als ‘een samenhangend patroon van gevoel en ervaring, dat direct in verband staat met een daarop aansluitend samenhangend gedragspratroon’.

Bron: Frank R. Oomkes - Communicatieleer

 De Ouder-zijnswijze bestaat uit alle meningen, gevoelens en gedragingen die mensen tijdens hun jeugd van ouders en andere invloedrijke volwassenen meekrijgen. Grofweg heeft de Ouder twee uitingsvormen: enerzijds de kritische, vooringenomen ouder, en aan de andere kant de voedende en verzorgende ouder.

De Volwassen-zijnswijze heeft, net als de andere twee, niets te maken met leeftijd. Ze is gericht op het om gaan met de directe werkelijkheid en het objectief inwinnen van informatie. De Volwassene belichaamt het verstandelijke en koele overleg. De Volwassene is nodig voor het voortbestaan: daarnaast houdt deze zijnswijze de gedragingen van Ouder en Kind in het oog en bemiddelt zonodig tussen hen.

De Kind-zijnswijze omvat alle impulsen die bij kinderen horen. Als mensen zich gedragen als het kind, verkeren zij in hun Kind-zijnswijze: als het aangepaste Kind of als het natuurlijke Kind. Het aangepaste Kind gedraagt zich zoals nodig was om met vader en moeder te kunnen leven: gehoorzaam, vroegwijs, maar ook stilletjes of zeurderig. Het natuurlijke Kind is intuïtief, creatief en rebels. 

Belangrijke toevoeging bij deze uitleg is dat Ouder, Volwassene en Kind alle drie hun waarde hebben voor een gelukkig en produktief bestaan. Pas als één van de drie de andere twee overheerst, is er reden voor ongerustheid.

Goed, wellicht heeft u even behoefte aan een voorbeeld na deze theoretische uiteenzetting. De secretaris maakt daarbij dankbaar gebruik van het geweldige (basis)boek ‘Communicatieleer’ van Frank R. Oomkes (1e druk verscheen in 1986), dat hij na zijn studie trouw bewaard heeft. Men neme een vader die al laat is voor zijn werk en op zoek is naar een overhemd. Hij kan naar zijn vrouw roepen:

1. ‘Waarom leg je verdorie de overhemden nou nooit zó weg, dat ze te vinden zijn?’ (O)

2. ‘Weet jij misschien waar ik een schoon overhemd kan vinden?’ (V)

3. ‘Help me toch even, alsjeblieft? Ik ben al zo laat, en jij weet alles altijd te liggen, en het lukt mij toch niet….’ (K)

U heeft vast al een voorstelling over hoe verschillend deze gesprekken zouden kunnen verlopen. Daarover een volgend blog meer, als we het over transacties gaan hebben.

Advertenties

Een gedachte over “De Transactionele Analyse van Berne, deel I: de drie zijnswijzen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s