Cocktailwoorden

Het enthousiasme over de blog van de voorzitter over de Schrijfwijzer van Jan Renkema deed de secretaris weer beseffen dat diep in zijn hart zijn linguïstieke belangstelling nog volop borrelt en broeit. Dit Nutblog is natuurlijk daar een duidelijk voorbeeld van, maar op zijn werk tracht de secretaris, ongeacht de werkdruk, elke e-mail van verzorgde toon en taal te voorzien. Ook ergert hij zich aan taalfouten in mondelinge en schriftelijke communicatie van anderen, zonder daar meteen moralistische feedback op te geven. Helder en correct taalgebruik is immers een zeer moeilijke opgave.

Een hinderlijke taalfout die helaas zeer vaak voorkomt, is de contaminatie. Een contaminatie is een vermenging van twee uitdrukkingen of woorden. Volgens Renkema zijn ‘cocktailwoord’ en ‘tweedrankwoord’ ook benamingen hiervoor, maar die klinken de secretaris nogal eufemistisch in de oren. Één van de bekendste voorbeelden is ‘Die nieuwe auto kost duur’. Het is een vermenging van ‘kost veel’ en ‘is duur’. In de praktijk zal de spreker de ander het vergeven, als deze hem of haar voor deze fout een berisping geeft. Moeilijker ligt het bij andere contaminaties die door velen al niet meer herkend worden. Een kleine bloemlezing:

– ‘Zich irriteren aan’: óf je ergert je aan iets óf iets irriteert je

– ‘Zo optimaal mogelijk’ (in de sport vaak misbruikt): het is ‘optimaal’ of ‘zo goed mogelijk’

– ‘Hij behoort tot één van de beste voetballers’: uiteraard kan men niet behoren tot een van de besten. Men ís een van de besten, of behoort tot de besten.

Hoewel de contaminaties de secretaris een doorn in het oog zijn, stelt Renkema dat niet elke contaminatie per definitie fout is. Alleen die contaminaties zijn fout, die door een meerderheid van de taalgebruikers als vermenging worden herkend. Deze stelling indachtig is het maar de vraag of bovenstaande drie voorbeelden anno 2012 nog een contaminatie zijn. Dit is overigens een universele taaldiscussie: hoeveel procent van de gebruikers moet de fout ingaan om het juist goed te keuren? Een bijzondere vorm van een contradictio in terminis, dunkt me.

Bron: mijngeheim.nl

Laten we maar eindigen met een leuke test, van de hand van taalmeester zelf. In onderstaande tekst staan maar liefst 11 contaminaties (waarvan er 4 fout zijn, althans in de 1e druk van de Schrijfwijzer (1995). Succes met het opsporen!

Tussen de middag bedacht ik me plotsklaps dat Piet vorige week heeft gezegd dat hij op vakantie ging. Ik ben mijn agenda verloren, en ik heb nu wel andere zorgen aan mijn hoofd. Maar ik veronderstel dat ik per ongeluk onze enige diskette naar het huisadres van Piet heb verstuurd. Moeten we nu alles overnieuw doen?

Bronnen:

– Jan Renkema – Schrijfwijzer

– Klein/ Visscher – Handboek verzorgd Nederlands

Advertenties

2 gedachtes over “Cocktailwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s