De non-plaats, de plek die geen plek heeft

De Franse marxistische socioloog Henri Lefebvre introduceerde het begrip ‘non-plaats’ voor het eerst in 1970.
Non-plaatsen kenmerken zich door hun uniformiteit en gebrek aan sociale binding: non-plaatsen zien er overal ter wereld hetzelfde uit en iedereen is er slechts tijdelijk.

Volgens antropoloog Marc Augé maken non-plaatsen veel menselijke interactie overbodig en kunnen daardoor een nieuwe vorm van eenzaamheid met zich mee brengen. De Fransman gaat zelfs zover om, naast supermarkten en hotels, informatieschermen tot non-plaatsen te bestempelen.

De ultieme (en favoriete) non-plaats is wat mij betreft het industrie- of bedrijventerrein. Architectuurcriticus Bernard Hulsman noemde bedrijventerreinen ooit ‘de treurigste oorden van Nederland’ (NRC Handelsblad, 21-02-2003).
Deze plekken zijn vaak van een stuitende lelijkheid omdat schijnbaar elke vorm van stedenbouwkundige regie ontbreekt.

Lage Weide, Utrecht

Hulsman denkt anders over dat laatste aspect. “… Niemand loopt hier voor zijn plezier op straat … gebouwen zijn, op een doodenkele uitzondering na, al even armzalig, ze zijn het architectonische equivalent van fastfood, snel gemaakt en snel geconsumeerd. Alles in deze barre oorden heeft een goede reden. Dat begint al met de gronduitgifte van de bedrijventerreinen: de gemeenten verdienen er goud geld aan.”

Toch heb ik een zwak voor deze plekken en kan er op een zomerzondagmiddag, tijdens een toevallige wandeling, worden overvallen door een licht melancholisch gevoel.
Misschien ook wel omdat ik weet dat ik er weer snel vandaan ga.

Overigens zijn er ook plekken waar wel wordt nagedacht over de juiste inrichting; industrieterrein Papendorp in Utrecht is volgens mij een geslaagd voorbeeld van hoe het wel kan.

Hoewel de vergelijking volgens de definitie (tijdelijkheid) mank gaat past de bloemkoolwijk ook in het plaatje. Overige overbekende non-plaatsen zijn snelwegparkeerplaatsen, de busremise, het stadspleinbankje en de oliebollenkraam …

Emmen

Als afsluiter: in de korte film Null X observeert de camera de non-plaatsen rondom de Benidorm. De uitzichtsloosheid van deze badplaats wordt hierdoor nog eens onderstreept …

Bronnen, publicaties en websites:
Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen (RuG) en Wikipedia.
Stichting WZNH. De logica van de lelijkheid. Ontwikkeling van bedrijventerreinen in Noord-Holland. Alkmaar, 2004.
De hotellobby: anonieme non-plaats of bruisend trefpunt? (Post Planjer, zomer 2013)
Lang leve het bedrijventerrein (Archined, 08-10-2004)

(Afbeeldingen: statement.eu en ro-emmen.nl)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s