Kafka’s Het Proces en een korte visie op schuld en maakbaarheid

Het NUtblog is op de filosofische toer, getuige enkele blogs van de laatste tijd. Een bezoekje door de voorzitter en de secretaris aan de voorstelling ‘Het Proces’ van Kafka, uitgevoerd door theatergroep Oostpool, wakkerde de peinzende geesten alleen maar verder aan. Centraal begrip in Het Proces is het woord schuld, want waaraan is hoofdpersoon Josef K. nu eigenlijk schuldig? Waar een arrestatie en een gerechtelijk onderzoek zijn, daar moet een schuldige zijn. Deze vraag wordt in het stuk nooit expliciet beantwoord.

In het programmaboekje valt te lezen dat Kafka Het Proces schreef als verwerking van een schuldgevoel over zijn wil om van de verloving met Felice Bauer een succes te maken. Enerzijds wilde hij trouwen en kinderen krijgen, maar tegelijkertijd miste hij het zelfvertrouwen om deze stappen te zetten. Kafka had sowieso een moeizame verhouding met vrouwen: hij zag ze vooral als afleiding van zijn schrijverschap en als seksuele wezens waar hij zich toe aangetrokken voelde en tegelijk bang voor was.

De schuldvraag van Josef K. kan zonder al te veel moeite worden doorgetrokken naar andere terreinen. In hoeverre kan een ziekte als schuld worden gezien? Heeft iemand met diabetes daadwerkelijk teveel repen chocola naar binnen gewerkt? En alle beslissingen die een mens neemt, in hoeverre vallen die iemand aan te rekenen? Valt onze geest te temmen en onder controle te houden? Vragen waar de secretaris momenteel zelf hevig mee worstelt. Camus ging nog een stapje verder door een moord zodanig te beschrijven, dat het voor de lezer overkomt alsof de dader het overkomt en niet al te bewust handelde. Kortom: de toerekeningsvatbaarheid is, door welke factoren dan ook, in het geding.

Kafka probeerde zijn twijfels over het bestaan te doorbreken door inzicht te bereiken, door waarheden te omarmen waaraan niet te tornen valt. Hij sloot daarmee aan op Kierkegaard die de mens ziet als wezen dat bepaald wordt door de wil tot vrijheid en de onmacht greep te hebben op zijn bestaan. In deze 21e eeuw een zeer actueel thema, aangezien iedereen geacht wordt zelf het beste van het leven te maken. Over deze maakbaarheid van het leven valt het nodige te zeggen. De beschermheer zei het ooit mooi: ‘we prutsen ons zo goed mogelijk door het leven’.

4 gedachtes over “Kafka’s Het Proces en een korte visie op schuld en maakbaarheid

  1. Mooi opgeschreven, secretaris :) Ik kan nog toevoegen dat decor, muziek en acteurs (die voor aanvang in surrealistisch tenue posities innamen in de zaal) de voorstelling een bevreemdende laag meegaven. In ‘Het Proces’ is niets wat het lijkt of toch wel?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s