mark_rothko_gr

Mark Rothko: niet bij stilgestaan

In het Zwitserse plaatsje Riehen, een voordorpje van Bazel, staat het geroemde museum Fondation Beyeler. Mijn broer en ik verbleven in Zwitserland tijdens het ‘interfestum’ (periode tussen kerst en oud en nieuw). Wij besloten, naast het Kunstmuseum in Bazel, ook het museum in Riehen aan te doen.

Toeval of niet, beide vaste collecties herbergen werk van de Amerikaan Mark Rothko (1903-1970). Fondation Beyeler heeft zelfs een zaal die geheel gewijd is aan de van oorsprong Letse kunstenaar. Naast de hoogte van de entreeprijs hield ons nog een vraag bezig na het bezoek. Over ‘L’Homme qui marche’ van Giacometti waren we het eens, dat is een geslaagd kunstwerk. Maar Rothko’s werk bracht mijn broer in verwarring: is dit kunst en waarom dan wel? En wie was Rothko eigenlijk?

Mark Rothko

Door een teleurstellende periode aan Yale University en doordat een vriend hem introduceerde in de schilderkunst wist Marcus Rothkowitz op 20-jarige leeftijd dat daar zijn toekomst lag. Hij volgde verschillende cursussen en opleidingen en kreeg les van Max Weber (die op zijn beurt les kreeg van Matisse). Na experimenten met het expressionisme en het surrealisme werd het werk van de New Yorker abstracter.

Grote monochrome kleurvlakken kenmerken zijn latere werk; hij behoorde tot de stroming ‘colourfield painting’. Barnett Newman (1905-1970), wiens ‘Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III’ in het Stedelijk aan flarden werd gesneden, behoorde daar ook toe. Volgens Rothko staat artistieke expressie los van vaardigheid of schildertechniek. Hij gelooft dat dat vermogen voortkomt uit een aangeboren vormgevoel.
Als liefhebber beloofde ik mijn broer in Bazel het werk van Rothko te duiden. Wellicht zorgt dit ervoor dat hij in de toekomst wat langer blijft stilstaan bij een doek van Rothko …

Monnik aan zee
Hiervoor grijp ik niet terug naar een kunsthistoricus maar naar een hoogleraar esthetiek. Volgens Wessel Stoker zocht Rothko naar een universeel religieuze ervaring (PDF). Die ervaring vond hij in het schilderen zelf, en hoopte hij met zijn monumentale doeken ook bij de kijker op te roepen.
In de kunsthistorie bestaat een analogie met het werk van de romantische schilder Caspar David Friedrich (1774-1840). In zijn ‘Monnik aan zee’ (zie hieronder) heeft de monnik een bepaalde ervaring van het oneindige. Bij Rothko is het schilderij zélf die ervaring. Wat dat oneindige is, is moeilijk te benoemen.

Der Mönch am Meer

Misschien is het zoiets zijn als de waardering voor operamuziek. Een ervaring die zich niet laat uitleggen maar waar je eenvoudigweg door gegrepen wordt? Dit wordt duidelijker als je weet dat Rothko de grote meesters uit het verleden niet erg waardeerde. Hij streefde wel hetzelfde doel na als bijvoorbeeld Rembrandt en Turner. Ze wilden allen een maximum aan intensiteit bereiken in hun werk.

Het grote menselijke drama
Zelf heeft Rothko eens gezegd: ‘Mijn doeken zijn groot – niet om indruk te maken zoals dat in de renaissance gebeurde, maar om de kleurwerking te optimaliseren. Je moet er middenin staan.’ De doeken van Mark Rothko moet je ervaren. Als je ze vluchtig bekijkt, zie je ze niet echt.

Naar het schijnt groeide – mede onder invloed van Friedrich Nietzsche (Der Geburt der Tragödie) – het grote verlangen de schilderkunst even aangrijpend te maken als muziek en poëzie. Hij wilde het grote menselijke drama schilderen. Waarom is hij daarin geslaagd? Zijn privéleven was een aaneenschakeling van drama’s. Hij leed aan depressies; alcoholmisbruik en ongelukkige relaties droegen daar aan bij. Ook in zakelijke beslissingen had hij geen gelukkige hand. Uiteindelijk maakt hij door een overdosis pillen zijn eigen drama compleet.
Zijn magnum opus, de Rothko Chapel, een spiritueel centrum in Houston, werd kort na zijn dood geopend.

Bronnen:
Wessel Stoker. Kunst van hemel en aarde. Uitgeverij Meinema, Zoetermeer (2012)
Jacob Baal-Teshuva. Rothko. Taschen, Keulen (2003)
Ad de Visser. De tweede helft. Beeldende kunst na 1945. SUN, Nijmegen (1998)
The Mysterious Tragedy at the Heart of Rothko’s Tranquil Masterpiece door Martin Gayford (Daily Telegraph, 2008)
www.krik.nl

(Afbeeldingen: The New York Observer en Wikimedia Commons)

Een gedachte over “Mark Rothko: niet bij stilgestaan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s