Terugkeer van de tragiek (1): inleiding

Uiteraard wenst de secretaris u zoveel mogelijk voorspoed in uw leven en hij hoopt oprecht en vurig dat u niets vervelends overkomt in de nabije en verre toekomst. Maar er moet hem iets van het hart: in toenemende mate ergert de secretaris zich eraan dat de tragiek geen kans meer krijgt in onze maatschappij. Het prachtige woord ‘fatum’ dreigt te verdwijnen en dat is op zichzelf een ramp. U zult denken: ‘Is de secretaris gek geworden? Wil hij ellende, ongelukken en tegenspoed?’ Nee, geenszins, maar we lijken tegenwoordig alles maar dicht te willen timmeren om veiligheid en zekerheden in te bouwen. De secretaris zal hier een aantal redenen noemen waarom dat geen goed idee is.

In de eerste plaats, natuurlijk een open deur, is het een illusie dat we alle ongelukken, ziektes en andere rampspoed kunnen voorkomen. De verkeersveiligheid en gezondheidszorg hebben in de laatste decennia een enorme vlucht genomen, maar de curve zwakt af. Doordat het algemene beeld steeds gunstiger wordt, lijkt iedereen het moeilijker te vinden om juist bij die paar tienden procent van de gevallen waarbij het vreselijk fout gaat, enige acceptatie te betrachten. Het leed hoort er niet meer bij. ‘De dood van één man is een tragedie, de dood van een miljoen mensen een statistiek’, zou Stalin gezegd hebben.

Daarnaast krijgt tegenslag een steeds negatievere bijsmaak, hetgeen het gevoel van tegenslag juist kan versterken. In onze veilige westerse wereld waarin zoveel verworvenheden zijn, krijgt een individu in penibele situaties stress, schaamte en een gevoel van eenzaamheid, juist door een aangenomen alleen staan in het leed: ‘waarom overkomt mij dit’, ‘wat een pech’ en ‘bij die anderen loopt het verdorie allemaal op rolletjes’. Elk huisje heeft zijn kruisje, maar het is niet meer zo evident en zichtbaar als vroeger.

Een naar gevolg van het inbouwen van veiligheid en zekerheden is dat veel zaken een erg beheersmatig karakter krijgen, waarin controleurs, bewakers en bureaucraten noodgedwongen een hoofdrol spelen. Spontaniteit, toeval en intuïtie leggen het af tegen risicovermijding en overdreven verantwoordelijkheid. Fouten maken is menselijk, maar hoe lang nog? Bij ver doorschieten kan risicovermijding ook angst oproepen: een patiënt wordt soms wel 5x gevraagd of hij meneer Jansen van 7 mei 1938 is: ‘weten ze nu nog niet wie ik ben?’. Ook verzanden we in eeuwige discussies over de schuldvraag als het dan wel een keer mis gaat: er moet altijd iemand opdraaien of voor het gerecht.

Enige tragiek maakt mensen bovendien bescheiden en dankbaar. No pain no gain, goede tijden slechte tijden. Wie het noodlot als een gegeven beschouwt, waardeert voorspoed en ziet het niet als een recht of als richtsnoer. Het leven als een soort golfbeweging, een sinusoïde. Uiteindelijk gaat het erom weer de balans te vinden.

Een gedachte over “Terugkeer van de tragiek (1): inleiding

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s