Armando

Armando: daarom (2) – De onbevreesde

In oktober 2007 woedde er een grote brand in de Elleboogkerk in Amersfoort. De brand in het Armando Museum, wat gevestigd was in de kerk, bleek onbeheersbaar. De aanwezige tentoonstellingswerken zijn grotendeels verwoest.
Op dat moment wist ik nauwelijks wie Armando was. Tien jaar later is dat gelukkig veranderd.

In dit stukje geef ik geen kunsthistorische duiding van Armando’s werk. Wel probeer ik een persoonlijke ervaring met en beleving van zijn werk te delen met u als lezer.

De plek

In 2014 kreeg de collectie van de erudiete schilder, beeldhouwer, dichter, journalist en violist Armando een nieuwe plek. Weliswaar niet in zijn geliefde thuis Amersfoort maar in Bunnik, aan de Kromme Rijn. Plekken met een geschiedenis spelen in Armando’s werk en leven een hoofdrol. De buitenplaats Oud Amelisweerd heeft zo’n geschiedenis.
Over die plek en de betekenis van het oeuvre leest u meer in het NUtblog-interview met MOA-directeur Yvonne Ploum.

00120_blaue_landschaft_2001
Blaue Landschaft, 2001 (particuliere collectie)

‘Der Maler malt das Malen’

Armando (1929) groeide op in Amersfoort tijdens de Tweede Wereldoorlog. De taferelen die zich afspeelden in Kamp Amersfoort, vlakbij zijn speelplek, tekenden hem en zijn werk.
Thema’s als schuld, melancholie, tijd en herinnering spelen een hoofdrol in zijn gehele oeuvre. Maar vooral zijn eigenzinnigheid, gedrevenheid en melancholie worden manifest in de enorme output die hij sinds ± 1950 met zich meedraagt.

Zijn ‘peintures criminelles’ uit de begintijd brachten bijvoorbeeld qua thema en uitvoering een heftige discussie op gang.
Hetzelfde gebeurde in de verschillende kunstenaarsgroepen waar hij lid van was. De Informelen (later de Nul-beweging) verkondigden dat kunst de alledaagse werkelijkheid zo objectief mogelijk moest registeren. Niet ‘mooi en lelijk’ meer, niet ‘goed en kwaad’ meer … maar een kunst die geen kunst meer is, maar een gegeven feit (als onze schilderijen)1; ‘Der Maler malt das Malen’, volgens Armando.
De belangrijkste expositie van de groep was ‘Nul’ in 1962 in het Stedelijk. Een van de werken was een muur vol met autobanden, gemaakt door Armando en passend in de no-nonsense stijl van de Nul-beweging.

No-nonsense

Van 1965 tot 1972 schildert Armando niet, hij distantieert zich bovendien van Nul. Hij stort zich op het schrijven en publiceert dichtbundels. Zijn eerste bundel Verzamelde gedichten verschijnt in 1964.
Hij hanteert een stijl van ‘isoleren en annexeren’; gespreksflarden noteren en afdrukken zonder commentaar. Enkel beschrijven dus, zonder uitleg.
Zijn poëzie had en heeft diezelfde uitgangspunten. Dit trok hij door in de manier waarop hij bijvoorbeeld schreef als journalist bij de Haagse Post. Daarnaast publiceert hij in literaire tijdschriften als Gard Sivik en De nieuwe stijl waar hij ook in redactie zit.
In de theater(serie) ‘Herenleed’ speelde hij samen met Cherry Duyns en Johnny van Doorn. Hierin leidden Armando’s teksten waarin hij zijn eigen, min of meer absurde, universum schetst.2
Armando’s eerste van vele overzichtstentoonstellingen volgt veel later in het Stedelijk Museum Amsterdam (1974).

01332_blau_2010
Blau, 2010 (particuliere collectie)

De schilder, de romanticus en de melancholie

Armando is hoe dan ook beïnvloed door enkele grote oude meesters zoals Albrecht Dürer, Francisco Goya, Caspar David Friedrich en het late werk van Edvard Munch. Uit de tragiek en melancholie in zijn landschappen en boomschilderijen spreekt zijn bewondering voor de Duitse romantiek, specifiek Caspar David Friedrich. ‘In de zin van de romantiek is hij ook een zoekende naar het bovenzinnelijke en onbewuste.’3

Waar hij tot in de jaren 90 veel in zwart en wit werkte, zit er tegenwoordig meer kleur, blauw en rood, in het werk.
Armando schildert met zijn hand. Zijn techniek kenmerkt zich door een grove toets. In het zwart verwerkt hij fijn zand om die grove toets te benadrukken.
Vanaf 2014 ontwikkelt de 87-jarige een nieuwe techniek (litho’s gemaakt met carborundum-korrels) die eenzelfde intensiteit en heeft als olie op doek.

landschaft_blau_2014
Landschaft blau, 2014 (Galerie Post + García)

‘Wie heeft eigenlijk de leiding?’

Voor de autodidact (hij studeerde een paar jaar kunstgeschiedenis) is zijn kunst gedreven door inspiratie.
Armando’s schilderijen zijn krachtig, doordrenkt van rauwheid en melancholie. Pretentieloos, groots en, zo je wilt, meeslepend. Het roept vragen op waarop niemand de antwoorden heeft. De man zelf ook niet trouwens. En dat is maar goed ook. ‘Ik kan er ook niets aan doen,’ beweert hij over het waarom hij schildert.
In een radio-interview vroeg hij: ‘Wie heeft eigenlijk de leiding?’ daarmee doelend op zijn opvatting dat hij gestuurd wordt en ingevingen krijgt.
Dat hij nauwelijks uitweidt over hoe zijn werk tot stand komt en de betekenis ervan, maakt het mijns inziens nog krachtiger. Er wringt iets.

Aan zelfvertrouwen heeft de geboren Amsterdammer overigens geen gebrek. Een radio-interviewer4 informeerde naar een foto die zo’n indruk op hem had gemaakt. Hij wilde weten of hij daar, starend naar een leeg doek, bedacht wat hij zou gaan schilderen:
‘Ben je gek, dat weet ik al lang’.
‘Maar wat doet u dan?’
‘Moed vatten.’
‘Waar bent u bang voor?’
‘Ik ben nergens bang voor.’
‘Waarvoor vat u dan moed?
‘Het is elke keer spannend. Stel je voor dat het lukt.’

Bronnen: Armando. Tussen het weten en begrijpen. (monografie, zie noot 3), cobra-museum.nl, ergopers.be, Museum Oud Amelisweerd: moa.nl, overoorlogenvrede.nl, postgarcia.nl en stedelijk.nl
(Afbeeldingen: Stephan Vanfleteren, MOA en Galerie Post + García)


  1. Uit: Credo 1 (opgenomen in de catalogus Höllandische Informelle Gruppe, Galerie Gunar, Düsseldorf, 1959) 
  2. Biografie bij De Bezige Bij 
  3. Uit: Armando. Tussen het weten en begrijpen. Antoon Melissen (red.), Niels Cornelissen, Anke Hervol, Yvonne Ploum. nai010 (april 2015). 
  4. Uit een radio-interview met Nathan Vecht in NCRV’s Casa Luna (2012). 
Advertenties

4 gedachtes over “Armando: daarom (2) – De onbevreesde

  1. Een heel mooi verhaal, voorzitter, Gelukkig heb ik het MOA al twee keer mogen bezoeken.
    Een gedreven directeur aan het woord, mooi weergegeven.
    Ik vind dat ik me nu ook maar eens wat meer gaan verdiepen in zijn poëzie.
    Als dat ook zo indrukwekkend is…….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s