Tag: Brian Eno

We zijn de tijd kwijt

Zondagmorgen, tijd voor een eitje. Tijdens het koken, speelt The Ship, het nieuwe album van ambient-goeroe Brian Eno. Ik besteedde al eerder aandacht aan hem en niet voor niets.
De vier nummers gaan over sterfelijkheid en hoe weinig grip we op tijd hebben. De Eerste Wereldoorlog komt voorbij, net als het vergaan van de Titanic. Deze gebeurtenissen begin 20e eeuw zetten vele revoluties in gang en vergden miljoenen slachtoffers.
In een interview over het album zegt Eno: ‘Veel mannen sterven teleurgesteld. Zijn schoonvader, een voormalig WHO-arts, hoorde vaak: ‘Tjonge, wat heb ik veel tijd verspeeld, ik had zoveel meer kunnen doen als ik dingen met iets meer aandacht gedaan of iets harder had gewerkt.’ Hoe goed ze het objectief ook gedaan mogen hebben, subjectief gezien had het altijd beter gekund.
Is het een mannelijk trekje dat we te hoge doelen stellen en daardoor teleurgesteld raken? Of hebben we de illusie dat we in die doelen een ‘waarheid’ vinden?’

Monoprint (Alecto, 1968)

Vorige maand werd ik 41 jaar. Een jaar ouder en voor mij altijd een tijd van onafwendbare reflectie. Meer dan anders voel ik dat er meer speelt. De midlifecrisis? Dat betwijfel ik; het is sowieso een overschat begrip. Een westers begrip dat kort gezegd de zin van het leven aan de kaak stelt.
Die ‘crisis’ heeft een begin en een eind. Hoewel sommigen van mening zijn dat er geen einde aan zo’n periode komt …
Het is voornamelijk een tijd waarin je je bewust wordt van je ‘eigen’ tijd.

Grip op tijd
David Pinto heeft goed uitgelegd hoe wij ons, in de westerse grofmazige (G-)cultuur, door tijd als ordeningsprincipe laten leiden. Economische uitgangspunten beïnvloeden onze tijd en planning. In een fijnmazige (F-)cultuur ervaren we tijd eerder als een cyclische beweging. Mensen zijn georiënteerd op het verleden en zetten tijd vaak af tegen de ‘eeuwigheid’.

Om aan te tonen hoe we in onze westerse levens proberen grip op tijd te krijgen, geef ik twee typische voorbeelden:

  • De Franse overheid neemt binnenkort een wet aan die e-mailverkeer na werktijd verbiedt. Men wil voorkomen dat werknemers ‘verzuipen’ in hun werk en het contact verliezen met partners en familie. In Frankrijk spreken ze over twee soorten tijd (met dank aan de oude Grieken); chronos en keiros. Chronos is vaste, in te delen tijd. Keiros is onbewuste tijd, creatieve tijd. Door de wet hopen de Fransen de ’tijd om te maken’ te waarborgen.
  • ‘In de jaren 80 en 90 praatte iedereen over het jaar 2000 en wat er daarna al dan niet zou gebeuren. In het nieuwe millennium heeft niemand het meer over wat er bijvoorbeeld in 2030 staat te gebeuren. In onze economie gaat het toch vooral over de korte termijn, waarin we hooguit vijf jaar vooruit kijken.’ (Citaat van Danny Hillis van de Long Now Foundation).

Monoprint (Alecto, ed. 200, 1968)

Innerlijke duur
Natuurlijk hebben geleerden al eerder en veel uitgebreider nagedacht over perceptie van tijd.
De Franse filosoof Henri Bergson (1859–1941) trok in de jaren twintig van de vorige eeuw volle collegezalen. Zijn voordrachten over tijd waren geliefd. De Nobelprijswinnaar literatuur stelde dat er twee soorten tijd zijn:

  • wetenschappelijk gezien is tijd een serie niet onderscheidende, gelijk ingedeelde momenten;
  • in de praktijk gaat het anders; soms vliegt de tijd voorbij. Op andere momenten lijkt een uur eeuwig te duren. Elk moment is dus anders.

Bergson laat de wetenschappelijke insteek links liggen. In zijn theorie beïnvloedt het verleden het heden en andersom. Hoewel het verleden niet ‘statisch’ blijft. Je huidige ervaringen beïnvloeden namelijk steeds opnieuw hoe je naar dat verleden kijkt. Dit noemt de Fransman de innerlijke duur of durée. Terwijl je leeft, vorm je als het ware je eigen verhaal.

Monoprint (for Mimi, 1968)

Eigen waarheid
Volgens Bergson wordt ons leven namelijk voortdurend bedreigd door het intellect; ons gezamenlijke weten en door uitwendige prikkels. De kwantificeerbaarheid (meetbare ‘ik’) van alles wat we doen legt een dikke korst om die innerlijke duur. Onze gedachten en bijvoorbeeld creativiteit zijn niet meetbaar. Die gedeelde regels en externe prikkels maken, volgens Bergson, dat het ‘diepe ik’ in opstand komt. Echt vrij zijn we volgens hem pas als we handelen vanuit dat diepe ik, de intuïtie, onder die korst. Daar ligt het zuivere bewustzijn.

In zijn meest geciteerde werk Creative Evolution (1907) betrekt Bergson deze analyse op het hele universum. Dat bewustzijn begint daar met een ‘élan vital’; de levenskracht.
Die illusie aan het begin van dit stuk is de tijd. Lineaire tijd beperkt onze levenskracht en creatief denken. De ‘waarheid’ ligt dus in ons eigen verhaal (durée), dat steeds weer verandert.
Die vermeende midlifecrisis verdwijnt in de meetbare tijd, de tijd die we gebruiken om een ei te koken.

Bronnen: andersoninstitute.com, bbc.com, longnow.org, ovo.com, Trouw en Wikipedia
Afbeeldingen: Peter Schmidt Web Blog

Je conte … een korte film over de tijd

De Beschermheer noemde het al in zijn beschouwing over de eerste NUtferentie in Bunnik, de Voorzitter heeft zich aan het medium film gewaagd.
De korte film die ik heb gemaakt lijkt op een simpele optelsom. Het is echter vooral een poging tot een poëtisch beeldverhaal.

Je conte (ik teken, overigens bedoel ik ‘je compte’: ik tel) … ik wil er niet teveel over zeggen, duiding kan pretentieus overkomen. Een excuus voor mijn writer’s block? Mijn advies is, laat de film voorbijkomen en op u inwerken. Neem er vooral de tijd voor!

Momenten van overgave in Another Green World (++++)

Cover Another Green WorldOngewoon voor een boekrecensie maar laat ik beginnen met een kort citaat uit een interview met Brian Eno in The Guardian van eind april:

“Vroeger werden scheepsrompen geteerd omdat het hout teveel flexie had waardoor niet alle planken goed aansloten. Toen de technologie zich verder ontwikkelde kon men de planken beter op elkaar laten aansluiten. Een nadeel was dat de planken nu braken.
Men greep daarom terug naar de oude methode. De beste schepen zijn flexibel en passen zich aan aan de situatie.”

Deze beschouwing komt dus van Brian Eno ofwel Brian Peter George St. John le Baptiste de la Salle Eno.

Ik gebruik deze uitsnede vanwege de analogie met ambient music. Velen van u zullen nu afhaken, laat ik de term ambient music daarom kort toelichten.

Ambient is subtiele instrumentale muziek meest gebruikt als achtergrondmuziek maar ook bedoeld om naar te luisteren. De focus ligt meer op het geluid dan de melodie. Eno: “… het moet net zo goed te negeren zijn als dat je er naar kunt luisteren …”
Maar ambient gaat vooral om overgave (‘surrender’). Vaste stramienen loslaten waardoor er nieuwe inzichten ontstaan. Zoals een oud schip dus.

Een hele inleiding voor een boekbespreking maar door de uitgave ‘Another Green World’ (Continuum Books) heb ik mij verdiept in de muziek van Eno.
De academische uitgever Continuum Books geeft onder andere de 33 Series uit, een oorspronkelijke serie boekjes over invloedrijke muziekalbums van de afgelopen ± 40 jaar. Een ‘ontdekking’, laat ik het zo zeggen.

Brian EnoEn ik ben er dankbaar voor. Inmiddels ligt er een recensie-exemplaar van ‘Another Green World’ op mijn nachtkastje. De bijbehorende cd staat op en in de beschrijvingen en achtergronden van journaliste Geeta Dayal zie ik dat Eno steeds teruggrijpt naar die genoemde overgave. Daarin leent hij in zijn muziek sterk van de Duitse traditie d.m.v. bands als Can, Neu! en Kraftwerk.
Ook in zijn latere werken als producer valt een nummer als 4th of July van U2’s ‘The Unforgettable Fire’ rechtstreeks in de ambient-traditie.

Over ‘Another Green World’ kan ik zeggen dat het een aanrader is. Een groot deel van het album is, inderdaad, instrumentaal. Van de veertien tracks wordt er in vijf gezongen maar dit draagt juist bij aan de harmonie van het album vind ik zelf.
Nummers als Another Green World of The Big Ship steken er wat mij betreft uit.

Tot tien jaar terug las ik graag over achtergronden van artiesten en hun denkwijzen in bladen als Uncut en Q. De 33 Series gaan over meer en het zijn zeker geen ‘must-haves’ voor fans. Het gaat over meer dan muziek. Goed dat er nog met diepgang geschreven wordt in deze tweetrijke tijden!
De kennismaking met de 33 ⅓ Serie is aangenaam en smaakt naar meer. Albums als ‘Unknown Pleasures’, ‘Achtung Baby’, ‘OK Computer’ en ‘Five Leaves Left’, zijn slechts een greep uit het aanbod. Ik verbaas mij er echter over dat er ook een boekje gewijd wordt aan een zekere Canadese ‘zangeres’ …

De boekjes zijn ‘zu haben’ voor slechts € 8,- (!) en ik geef Continuum Books vier dikke plussen voor deze ontdekking en het initiatief voor de serie.

Meer informatie via Continuum Books.

Titel: Brian Eno’s Another Green World door Geeta Dayal.
Uitgave: Continuum Books (London/New York) – 33 ⅓ Series, januari 2010 (ISBN 9780826427861)

Bronnen:
Surrender. It’s Brian Eno.’ Stuart Jeffries (The Guardian (G2), 29 april 2010), ‘Eno en Architectuur.’ Piet Vollaard (ArchiNed, 14 november 2002) en Wikipedia.

(Afbeeldingen: 33third.blogspot.nl en philmology.com)

Brian Eno over het einde van een tijdperk

Onze trendwatcher en filosoof Brian Eno weet ontwikkelingen altijd goed in woorden te vangen. Dit citaat komt uit The Observer van afgelopen zondag:

‘I think records were just a little bubble through time and those who made a living from them for a while were lucky. There is no reason why anyone should have made so much money from selling records except that everything was right for this period of time. I always knew it would run out sooner or later. It couldn’t last, and now it’s running out. I don’t particularly care that it is and like the way things are going.

Soapine did it!

The record age was just a blip. It was a bit like if you had a source of whale blubber (= walsvisspek) in the 1840s and it could be used as fuel. Before gas came along, if you traded in whale blubber, you were the richest man on Earth. Then gas came along and you’d be stuck with your whale blubber. Sorry mate – history’s moving along. Recorded music equals whale blubber. Eventually, something else will replace it.’

Wijze woorden, de voorzitter gaat maar ‘ns wat walvisgeluiden downloaden …

Bron: On gospel, Abba and the death of the record: an audience with Brian Eno (interview The Observer, 17-01-2010)
Zie ook: De klokkenluider van de nieuwe wereld – Brian Eno (VPRO’s DNW, 1999)

(Afbeelding: Boston Public Library – Flickr)

Update: 7 februari 2014