Melancholie mag (1): de vele gedaantes

Vorige week waren de voorzitter en de secretaris bij een bijeenkomst van Radboud Reflects, een programma van de RU dat een nieuwe blik wil bieden op ontwikkelingen in de filosofie, religie, politiek en kunst. Thema van de avond was ‘Melancholie’, een begrip waarmee de voorzitter en de secretaris zichzelf zeker verbonden voelen danwel geassocieerd (willen) worden. Het werd een interessante mengeling van debat, lezing, muziek, literatuur en film. Een fragmentarische impressie vindt u hier.

Wat voor inzichten hebben we deze avond opgedaan? Hmm, moeilijk…ja, dat het een ingewikkeld en veelzijdig begrip is. Het is in die zin een dankbaar onderwerp voor de filosofie, want praten en peinzen over melancholie levert meer vragen op dan antwoorden. Door aanwezigen werd geopperd dat melancholie zowel een negatieve als positieve kant heeft. Enerzijds is daar de weemoedige, depressieve inslag die handelt over verlies, verdriet en onbereikbare verlangens. Anderzijds is ook een positief perspectief te onderscheiden, zeker in de laatste decennia: melancholie staat daarin voor stilstaan en reflecteren in een jachtige maatschappij: een prettig soort vertraging met daarin de geruststelling dat het leven niet altijd dynamisch en succesvol hoeft te zijn. Melancholie mag er dus best wezen.

Bron: edublox.com
Claudius Galenus

Taalkundig is melancholie minstens zo veelzijdig. Letterlijk betekent het ‘zwarte gal’, Het stamt uit de tijd van de Griekse artsen en denkers Hippocrates en Galenus, bij wie melancholisch één van de vier ‘humores’ is naast sanguinisch, flegmatisch en cholerisch. Eigenlijk een heel moderne benadering, aangezien gemoedstoestanden werden gecombineerd met fysieke kenmerken (‘lichaamssappen’). In de loop van de eeuwen heeft het begrip nogal wat gedaantewisselingen ondergaan, onder invloed van het tijdsbeeld en gezaghebbende denkers of geschriften.

De lijst woorden in een andere taal die weliswaar geen directe vertaling zijn van melancholie, maar er wel aan verwant zijn, is even indrukwekkend lang als mooi: spleen, ennui, mal du siècle, saudade, Weltschmerz, Fernweh, toska en duende. Ook in het Nederlands zijn er aansprekende woorden die er tegen aan schurken: weemoed, heimwee, zwartgalligheid (atrabiliteit zo u wilt) en mistroostigheid.

Naast deze vele betekenissen en gedaantes is het gebruik in literatuur, (schilder)kunst, film en muziek ook talrijk. De voorzitter en de secretaris zijn dan ook nog lang niet klaar met hun melancholisch gemoed en hopen de komende tijd zo nu en dan hun licht te laten schijnen over deze toch wat donkere materie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s